Juich nieuwe regering in Egypte niet toe

Veel mensen waren zeer gelukkig met het afzetten van de Egyptische president Morsi, lid van de Moslim Broederschap, door het leger op 3 juli. Na een handtekeningenactie en daaropvolgende massademonstraties kon de minister van defensie, generaal Abdel Fatah al-Sisi, niets anders dan Morsi door middel van een populaire coup d’etat afzetten.

Veel westerse regeringen zijn echter een stuk minder enthousiast. Zeker nadat leger en politie op 14 augustus de sit-in van de Moslimbroeders met excessief geweld uiteensloegen is de steun voor de nieuwe regering snel verdwenen. De Nederlandse regering heeft de hulp aan Egypte stopgezet, de export van militair materieel naar Egypte is verboden. Ik lees de laatste dagen steeds vaker artikelen van verontwaardigde columnisten (onder anderen Afshin Ellian), die vinden dat minister van buitenlandse zaken Frans Timmermans de nieuwe regering het voordeel van de twijfel moet geven. Waarom steunde Timmermans Morsi’s regering wel en de huidige ‘liberale’ regering onder aanvoering van hoogste rechter Adly Mansour niet? zo vragen zij zich af. Het antwoord zou moeten luiden: omdat deze regering voorlopig geen haar beter is dan de vorige.

Laat ik duidelijk zijn: ik ben geen fan van Morsi en zijn Moslim Broederschap. Sterker nog, in de hoop op positieve verandering was ik zelfs voor de zo spoedig mogelijke verdrijving van zijn regime. De weg die de nieuwe regering ingeslagen is, zal om een aantal redenen echter niet leiden tot deze vooruitgang. Ten eerste: door de demonstraties van voorstanders van Morsi met zeer veel geweld neer te slaan, heeft het regime aangetoond dat bevordering van mensenrechten ergens onderaan de lijst van prioriteiten staat (zie onder anderen dit rapport van Human Rights Watch). De van de Verenigde Staten gekopieerde ‘war on terror’ leidt slechts tot diepere polarisatie en geweld in plaats van verzoening en gerechtigheid.

Ten tweede: tot nu toe hebben de Egyptische regering en haar veiligheidsdiensten slechts lippendienst bewezen aan de beveiliging van christenen, hun kerken, instituties, winkels en huizen. Op 14 augustus vielen voorstanders van de afgezette president tientallen kerken en andere christelijke eigendommen aan. Hoewel de Egyptische regering deze aanvallen heeft veroordeeld, heeft men geen enkele actie ondernomen om de christenen beter te beschermen. In plaats daarvan gebruikt de regering deze aanvallen als excuus om honderden Moslimbroeders en andere mannen met baarden op te pakken in het kader van de ‘war on terror’. De daadwerkelijke daders lopen in veel gevallen nog vrij rond. (Deze manier van ‘divide and rule’, alsmede geweld tegen christenen is het Egyptische regime niet vreemd. Herinnert u zich het bloedbad bij Maspero nog?)

De derde reden heeft te maken met wat Egypte nu te wachten staat. Daarvoor moeten we even terug naar eind vorig jaar, toen de Moslim Broederschap een gedrocht van een grondwet met veel haast en zonder al te veel overleg door de daarvoor bestemde commissie ramde. Met consensus en democratie had het weinig te maken. Die grondwet en de daaropvolgende decreten van Morsi zorgden voor enorme demonstraties tegen zijn bewind. Die grondwet, een aangepaste versie van de constitutie van 1971, wordt nu gebruikt als de basis voor de nieuwe grondwet, die moet leiden tot een democratisch Egypte. In dit artikel van Ziad Ali wordt goed uitgelegd waarom dit een heel slecht idee is, en dit stuk van Bassem Sabry geeft een overzicht van de veranderingen en overeenkomsten ten opzichte van de vorige grondwet.

Ik denk dat we kunnen stellen dat Egypte niet op de goede weg is. Niet als het gaat om het tegengaan van polarisatie. Het beschermen van minderheden, een van de redenen waarom Joël Voordewind deze regering juist wil steunen, is voor deze regering ook geen prioriteit. En op verbetering van mensenrechten en versterking van de rechtsstaat door de nieuwe grondwet hoeft men al helemaal niet te rekenen. Westerse regeringen moeten dus druk uit blijven oefenen op de huidige (militaire) machthebbers, om het regime te dwingen tot grootschalige hervormingen. Het zonder omhaal accepteren van de routekaart zal de situatie in Egypte slechts verergeren.

In een eerdere versie schreef ik dat Maja Mischke in haar column net als Afshin Ellian schreef dat de huidige regering het voordeel van de twijfel moet krijgen. Zij bekritiseerde slechts het feit dat Frans Timmermans de regering van Morsi steunde.

Op de fiets door de verkeerschaos van Caïro

Fietsen in Egypte, kan dat? Dat was de centrale vraag op een conferentie die de Nederlandse ambassade in Caïro onlangs in samenwerking met het Nederlands-Vlaams Instituut belegde. Verschillende wetenschappers waren uitgenodigd om te komen spreken over de mogelijkheid om Egyptenaren massaal op de fiets te krijgen.

Dat deze conferentie niet georganiseerd werd om fietsen te stimuleren als gezonde vrijetijdsbesteding werd duidelijk gemaakt door dr. Ahmed Mosa, docent intelligente transportsystemen aan de Duitse universiteit van Caïro. „De oplossingen en aanbevelingen die hier worden gedaan, zijn niet gericht op de kleine groep rijke Egyptenaren die het leuk vindt om af en toe een rondje te mountainbiken. Het is de bedoeling dat zo veel mogelijk mensen uit de middenklasse de auto laten staan en kiezen voor de fiets”, zei hij.

Dat laatste is hard nodig. Vooral de twee grootste steden van Egypte, Caïro en Alexandrië, kampen met enorme verkeersproblemen. De metropool Caïro heeft een redelijk functionerend, maar overbelast netwerk van bus- en metrolijnen. Daarnaast heeft bijna iedereen die het kan betalen een eigen auto, die zelfs voor relatief kleine afstanden binnen de stad gebruikt wordt.

Volgens Ahmed al-Dorghamy, medeoprichter van de eerste Caïreense fietsclub en bestuurslid van de Egyptische milieuorganisatie Green Arm, biedt de in aanbouw zijnde derde metrolijn geen uitkomst voor de problemen. „Automobilisten zullen geen gebruikmaken van de metro”, stelt hij.

Om meer aandacht te krijgen voor de fiets als normaal vervoersmiddel organiseerde de Nederlandse ambassade aansluitend op de conferentie een fietstocht in de omgeving van de ambassade. De organisatoren hadden ongeveer 150 fietsen ter beschikking gesteld. Verschillende fietsclubs zorgden voor nog eens zeker 150 deelnemers, waardoor in totaal ruim 300 fietsers, zowel Egyptenaren als expats, op een vrijdagochtend onder begeleiding van de politie en de lokale motorclub in oranje T-shirts door Caïro trokken. Een aantal Egyptische journalisten deed verslag.

Hoewel deze twee evenementen suggereren dat er nauwelijks fietsers zijn in Egypte en dat fietsen een nieuw concept is, is het tegendeel het geval. De fiets maakt al decennialang deel uit van het dagelijkse verkeer in zowel grote steden als op het platteland. Er is echter een verschil in de manier waarop hij gebruikt wordt: de fiets is in Egypte vooral een middel om goederen te vervoeren. In Caïro rijden de bezorgjongens op oude fietsen zonder remmen, met een rek met vers brood balancerend op hun hoofd.

Helaas heeft de fiets door de huidige gebruikscultuur echter een slecht imago. Fietsen wordt door velen gezien als iets voor het armste deel van de bevolking. Daarnaast is fietsen voor meisjes meestal geen optie, hoewel er wel meisjes zijn die de afkeurende blikken en opmerkingen trotseren.

Deze cultuur kan uiteraard niet veranderd worden door de ideeën van wat Nederlanders. Samenwerking tussen Nederland en Egypte kan het land echter wel helpen om steden zoals Caïro fietsvriendelijker te maken. Er zal daarnaast veel inspanning van maatschappelijke organisaties en de overheid nodig zijn om mensen op de fiets te krijgen.

Dit artikel verscheen op donderdag 13 december in het Reformatorisch Dagblad, en is ook hier online te vinden. 

Nieuwe grondwet Egypte product van Moslim Broederschap

English version here.

In de afgelopen weken was Egypte weer het toneel van grote demonstraties en hevige rellen. Zowel voor- als tegenstanders van president Morsi gingen de straat op. Aanleiding is de constitutionele declaratie die de president op donderdag 22 november uitvaardigde. In de hoofdstad Caïro gingen voornamelijk jongeren al op 19 november op de vuist met de politie na de herdenking van hun kameraden die vorig jaar tijdens gevechten met het leger en de politie omkwamen. Toen vervolgens president Morsi, voorheen een belangrijk lid van de Moslim Broederschap, door middel van een decreet nog meer macht naar zich toe trok, braken ook in andere steden demonstraties uit.

Het moge duidelijk zijn dat president Morsi er niet in geslaagd is om voor eenheid te zorgen in de Egyptische samenleving. Integendeel, door het eenzijdig opereren van de Moslim Broederschap op allerlei gebieden, en het totaal negeren van bezwaren van de oppositie, is Egypte nu meer gepolariseerd dan ooit. Hier moet één kanttekening bij gemaakt worden: de Moslimbroeders hebben wel degelijk samengewerkt met de Salafisten. Het schrijven van de nieuwe grondwet is hier een uitstekend voorbeeld van.

Al vanaf het begin werd de commissie, die belast was met het schrijven van Egypte’s eerste post-revolutionaire grondwet, gedomineerd door deze twee partijen. Na veel protest tegen de eerste constitutionele commissie werd deze door het leger, dat toen nog aan de macht was, ontbonden. De nieuwe commissie vertoonde echter dezelfde symptomen: de islamisten domineren en marginaliseren de overige partijen. Langzamerhand stapten steeds meer niet-islamisten uit de commissie, waaronder grote namen als Amr Moussa, oud-minister van Buitenlandse Zaken en voormalig secretaris-generaal van de Arabische Liga.

Een van de leden die ontslag nam, een lid van de seculiere al-Wafd Partij, vertelde dat leden die tegen de dominantie van de islamisten in opstand kwamen geïntimideerd werden. Volgens hem werd de oppositie het werken in de commissie onmogelijk gemaakt door de voorzitter, die lid is van de Moslim Broederschap. Uiteindelijk zagen zij geen andere mogelijkheid dan ontslag te nemen. Niet dat dit een groot verschil maakte. Door de manier waarop het blok van Moslimbroeders en Salafisten te werk ging, was de oppositie binnen de commissie toch al monddood gemaakt.

Het is dan ook geen verrassing dat het uiteindelijke resultaat vooral de belangen van de Moslim Broederschap en diverse Salafistische groeperingen dient. Er zijn veel voorbeelden te geven, hieronder volgen er enkele. Een van de belangrijkste bezwaren van seculieren en liberalen is uiteraard de rol die de islamitische wetgeving (de sharia) krijgt toebedeeld in de constitutie. Artikel 2 stelt dat de sharia de belangrijkste bron van wetgeving is. Daarmee is de scheiding van religie en staat meteen van de baan. In artikel 4 wordt bepaald dat alleen de islamitische instelling Al-Azhar, de belangrijkste autoriteit op het gebied van de soennitische islam, mag bepalen wat de sharia precies inhoudt. De positie van Al-Azhar is onaantastbaar, aangezien zijn leider niet ontslagen kan worden. De instelling is het overigens niet eens met de aan haar toebedeelde rol.

Vervolgens zijn er diverse artikelen die vrijheden inperken en de mogelijkheid laten voor de staat om op te treden als de morele autoriteit in Egypte. Zo staat in artikel 10 dat de staat de morele waarden van de Egyptische familie zal beschermen. Daarnaast legt artikel 10 een conservatieve interpretatie op van de rol van de vrouw in het gezin.

Het leger, een grote machtsfactor in de Egyptische politiek, komt er goed van af in de nieuwe grondwet. Zo is democratische controle over het leger niet vastgelegd. Van de vijftien leden van de Nationale Defensie Raad, die beslist over de militaire begroting, zijn er acht militair. De raad heeft slechts een enkelvoudige meerderheid nodig om besluiten te nemen, dus samenwerking met de burgerlijke regering is niet nodig. Daarnaast kunnen burgers nog steeds door militaire rechtbanken berecht worden als de misdaad het leger beschadigt, een vage term die gemakkelijk misbruikt kan worden. Blijkbaar durft de Moslim Broederschap de macht van het leger nog niet in te perken.

Op 15 december mag de Egyptische bevolking zich in een referendum uitspreken over de grondwet. Normaal gesproken vinden verkiezingen in Egypte plaats onder auspiciën van rechters als waarnemers. Zij hebben echter aangegeven te zullen staken uit protest tegen Morsi’s aanval op de rechterlijke macht. Desondanks is de president vastbesloten om door te gaan, in de overtuiging dat de grondwet in een referendum zal worden geratificeerd. Ondanks de grote demonstraties van de oppositie, is het te verwachten dat de meerderheid toch voor zal stemmen. Egypte is dan, bijna twee jaar na de revolutie, opgezadeld met een slechte grondwet en een nauwelijks te controleren, machtige regering.